बिचार

यमन कोदारहाङ डोने “औलोविजय” जातीयपृष्ठभूमि “पाखा शिकार पाषण रात,पानी शिकार माछा भात भने झैं बागलाई नजिकबाट नियाल्नु छ भने,ढाँडे बिरालोलाई हेरे हुन्छ । त्यसरी नै दनुवारलाई प्रागएैतिहासिकबाट खोज,अनुसन्धान,अध्ययन गर्नु छ भने,मातृभाषामा डोने स्वीकार गर्नै पर्छ ।” दनुवारडोने जाति नेपालको आदिम मूलबासी हो । आदिबासी जनजाति पृष्ठभूमिमा आफूहरुलाई यो देशको भूमिपुत्र,जलपुत्र आदिकाल पुत्र भनि बिशेषता दिएको पाईन्छ । यो जाति तथा समुदायको खेलखोर अर्थात् उत्पति क्षेत्र भनेको नेपालको दुन,उपत्यका,खोंज,बेशी, र टार नै थिए । अनादीकालदेखि नै यो जाति दुन क्षेत्रकै खोलानदी,फाँट ,टार किनारा आसपासमा बसोबास गर्दै आएका जाति हुन् । यो नेपालको बर्तमान अबस्थामा मानब सुचाङ्कको रेखामाअल्पबिकसित आदिबासी जनजाति कित्ताकातमा परेको जाति हो । यो आदिबासी नेपालको चुरे पहाड उत्तरी खण्ड र महाभारत पर्वतको  पहाडी दुनबेशीति...

रिना चामलिङ राई (प्लेन दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका चिकित्सकरुको स्मृतिमा...) जिवित हुदा सेतो कोट भित्र डाक्टर साब थियौ । स्वर्गबाँस हुँदा सेतै कोटभित्र मृत्यु बर्णन गर्यौं । सेतोलाई जहिले स्वच्छ, निश्चल अनि पबित्र प्रतीक भनेर मान्ने गरिन्छ तर, सधै सेतो बस्तु कहाँ निस्चल र पबित्र हुदोरहेछ र ? सेतो कोटमा पनि त कालो रङ्गहरु लत्त्पतिदो रहेछ । सेतो कोटमा अस्ताए तिम्रा श्वासहरु । सेतो कोटले कालो दिन छरेर गए तिम्रा ती सपनाहरू । सदाको लागि सेतै कोटमा सजिएर गयौं । तिम्रो अन्तिम स्वास फेर्न आफ्नो मातृभुमीमा पाईला त टेक्यौ तर, अन्तिम पाईला टेकेउ । तिमी भाग्यमानी । कम्तीमा आफ्नै मातृभुमिमा अन्तिम श्वास ल्याईपुर्यायौं । तिम्रा ति मिठो अनि शुन्दर सपनाहरू मधेसको बिघा अनि कट्ठा जमिन र बैंकको धितोसँग साटेको थियौ । बाबा र आमाको त्याग बलिदानी पसिनाको मुल्यसँग सेतो कोट अनि सिरिन्ज र आलाको लडाइ जितेको थियौ...

मोहन गोले तामाङ -तामाङ जीवनमा ल्हो परम्पराको ठूलो महत्व छ । यसलेतामाङ जीवनलाई भिन्न र जीवन्त बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ । तर हामीले यसको महत्वको बारेमा राम्रोसँग बुझ्न नसक्दा ल्होछार भनेको सालमा एकपटक नाच्ने, गाउने पर्वको रुपमा मात्रै लिइरहेका छौ । ल्होछार साँस्कृतिक उत्सवको पर्व मात्रै होइन । यो परम्परा तामाङ लगायत मंगोल समाजले विकास गरेको साँस्कृतिक, सामाजिक सभ्यता हो । यो चन्द्रमाको गति र प्रभावको आधारमा हेर्ने वैज्ञानिक विश्व दृष्टिकोण हो । यो अन्धविश्वासको आधारमा भविष्यवाणी गर्ने नभई प्राकृतिक तत्वहरुको संयोग, वियोग, अन्तरक्रिया र अन्तरसम्बन्धका आधारमा सूचना दिने नियम संगत ज्ञान हो । हजारौं बर्ष पहिले नै यो परम्पराको विकास भयो र तामाङ समाज त्यही परम्पराबाट परिचालित हुँदै आएको छ । हाम्रो जीवन र संस्कृतिको प्रत्येक घडी, पला र प्रत्येक दिन त्यही परम्परा र विश्वासबाट सञ्चालित हुँदै...

(नीजि विचार) हिमालसिं राई । नेपालमा सानो समूहले मात्र पृथ्वी जयन्ती मनाएको पाइयो । जबरजस्ती सरकारी कर्मचारीबाट पृथ्वी जयन्ती मनाएको देखिन्छ । पार्टीहरुमा पनि चासो देखिएन । प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा सरकारबाट राष्ट्रभरी सरकारी कार्यालय बन्द गराएर पृथ्वी जयन्ती त मनाउन थाले तर जनता सचेत र शिक्षित भएकोले अब चासो हराउन थालेको देखियो । २०७४ साल पुष २७ गते पृथ्वी जयन्ती मनाइएको थियो । म पनि यसो को को राष्ट्रपिता भनेर मान्दा रहेछन् भनेर वैठकमा निस्कें । पार्टीको कोही थिएन । जिल्ला प्रशसन प्रमुख र एसपी नवराज भट्ट र सैनिक प्रमुख र गैरसरकारी संस्थाका केही कर्मचारी प्रमुख पनि सबै होइनन् । पार्टी मध्यबाट नयाँ शक्तिका भैरव श्रेष्ठ र म थियौँ । मलाई चासो थिएन । तर साँच्चै नै पृथ्वीनारायण शाहलाई अझै मान्छन् त भनेर अध्ययन गर्न र हेर्न गएको थिएँ । कार्यक्रम सुरु भयो । यसो अनौपचारिक जस्तो भयो...

हिमालसिंह राई केन्द्रीय महासचिव, माओवादी मजदुर पार्टी २०६५ सालबाट नयाँ विद्रोह गरिँदै आइयो । माओवादी मजदुर पार्टी नामक राजनैतिक धारणा विचारका संगठन गर्र्ने काम भयो । भनिन्छ, एक पाइलाबाट हजार पाइला हिंड्नुपर्ने हुन्छ । दशवर्षको जनयुद्धबाट जनताको मुक्ति राजतन्त्र समाप्त पार्न हामीले योगदान गर्यौँ र राजतन्त्र सकियो । सकिए पनि वर्ग संघर्षको नियम अनुसार फेरि छोटे/मोटे श्रीपेच विनाको राजकाज सुरु भए । संघीयतालाई दिग्भ्रमित पारी भौगोलिक भागबण्डा गरेर फेरि नयाँ ढंगबाट मजदुर र किसानलाई झुक्याएर जनतालाई नयाँ कर असुल्ने, आफूहरु छोटे शासक बन्ने व्यवस्थाकोबिरुद्धमा हामी, हाम्रो पार्टीले संविधानलाई जलाउँदै आएको इतिहास ताजा छ । हामीले जनताको गणतन्त्र संघीय देश जातिय स्वायत्त राज्यको अधिकार जुन राख्यौँ जनयुद्ध कालबाट जुन उद्देश्य थियो, यी सबै लत्याएर सम्झौता गर्ने काम जनयुद्धको नेतृत्व पक्षले जनघात, व...