पूर्णपुष्टि, बैशाख १८ । कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षले आजदेखि सप्तकोशी नदीमा पाइने डल्फिनको वार्षिक गणना कार्यक्रम सुरु गरेको छ । यस वर्ष राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष, कोशी प्रदेश कार्यालय तथा काठमाडौँस्थित हिमालयन नेचर संस्थाको प्राविधिक सहकार्यमा गणना गरिने भएको छ ।
कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षका वरिष्ठ संरक्षण अधिकृत भूपेन्द्रप्रसाद यादवले सप्तकोशीमा पाइने गंगेटिक प्रजातिको डल्फिनको गणना सन् २०२२ देखि नियमितरूपमा हुँदै आएको जानकारी दिए । चेतनशील स्तनधारी जलचरको रूपमा चिनिने डल्फिन अत्यन्त दुर्लभ प्रजाति मानिन्छ ।
गंगेटिक डल्फिनको बासस्थान र व्यवहारका विशेषताहरू अध्ययन गर्दा यी जलचरहरूले गङ्गा सागरदेखि कोशी नदीसम्मको लामो यात्रा गर्ने गर्छन् । तिनीहरू सफा र गहिरो पानीमा विचरण गर्न रुचाउँछन् । यसैले नदीको प्रदूषण र पानीको गुणस्तरमा आएको गिरावटले यी डल्फिनहरूको अस्तित्वमा गम्भीर खतरा पैदा गरेको छ ।
आरक्षले प्रदान गरेको ऐतिहासिक तथ्याङ्कअनुसार सन् २०१२ मा मात्र ११ वटा डल्फिन देखिएका थिए। त्यसपछि सन् २०१७ मा १७ वटा डल्फिन गणना भएपछि आरक्षले डल्फिनको संरक्षणलाई विशेष प्राथमिकता दिन थालेको थियो । त्यसयता वार्षिक गणनाको अभ्यास नियमित रूपमा जारी राखिएको छ ।
पछिल्ला वर्षहरूमा डल्फिनको संख्यामा उत्साहजनक वृद्धि देखिएको छ । सन् २०२२ मा १७ वटा डल्फिन गणना गरिएको थियो भने सन् २०२३ र २०२४ मा समानरूपमा १९ वटा डल्फिनको गणना भएको थियो ।
यस वर्षको गणना चार दिनसम्म चल्ने बताइएको छ र दुई फरक विधिबाट सम्पन्न हुनेछ । गणनाकर्ताहरूले नदीको विभिन्न खण्डहरूमा डल्फिनहरूको उपस्थिति, व्यवहार र वासस्थानको अवस्थाको विस्तृत अध्ययन गर्नेछन् । यसले डल्फिनहरूको जनसंख्या मात्र नभएर तिनीहरूको स्वास्थ्य र प्राकृतिक वातावरणको गुणस्तरको बारेमा पनि महत्वपूर्ण जानकारी प्रदान गर्नेछ ।
राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका कोशी प्रदेश संयोजक वीरेन्द्र गौतमले यस वर्ष डल्फिनको संख्या अझै बढ्नसक्ने आशावादी अनुमान व्यक्त गरेका छन् । उनले डल्फिन संरक्षणका लागि गरिएका निरन्तर प्रयासहरूले फलदायी नतिजा दिएको बताए । आरक्षले यस गणनाको नतिजाका आधारमा आगामी दिनहरूमा डल्फिन संरक्षणका लागि थप प्रभावकारी रणनीति निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ ।