साहित्य

नगेन चाम्लिङ लण्डन शहरको एउटा चोक, दिउँसो तर चहलपहल भने कम । चारैतर्फ अग्ला ऐतिहासिक घरहरु भएको साँघुरो चौकमा १०–१५ जना भलाद्मी जस्ता देखिने नेपालीको समुह देखा पर्छन् । उनिहरु वृटिस सेनामा लामो समय सेवा गरेर अवकास भएका भुपुगोर्खाहरु बेलायत सरकारसंग कुटनीतिमा दक्खल राख्ने राख्छन् । उनिहरुलाई राम्रो थाहाछ कि बेलायतमा बृटिस–गोर्खाहरुलाई अपमान ब्यावहार छ भनेर । त्यसका खातिर उनिहरु कुटनीति बाटो अपनाउने गर्छन् । तर उनिहरुले सेवा–सुविधा जन्य समान हकहरुका बारेमा सार्वजानीक रुपमा कहिल्यै आवाज उठाएका थिएनन् । किन हो कुन्नी, आज उनिहरु पहिलो पटक हकको लागि सडकमै निस्किदैछन् । थोरै संख्याका यी समुहले के बुझे कुन्नी र अन्य समुह जस्तै आज एक्कासी विरोध ¥याली निकाल्दैछन् । सायद कुटनीति बाटो रोकिएको हुनुपर्छ । यही चौकको अर्को छेउमा भने अलिक ठुलो भिड देखियो । जहाँ ६०–७० जना जति भेला भएका होलान् । यो पनि बृ...

दाइ चुरिया मन्दिर आइपुग्यो नमस्कार गरौँ यहाँ त सम्झाएको मात्र हो दाइ नमस्कार खानेहरु त तलै गाउँतिर बस्छन् आउनुस् दाइ बसेर कुरा गराैैं हेरेर कुरा गरौँ उ त्यो डाँडा छ नि दाइ त्यो बोक्से हो वैदेशिक रोजगारीमा नजानेहरु तेतै रोजगारी गर्छन् तेतै भेटिन्छ, कलम बोक्ने बन्दुक बोक्नेहरु अलि मास्तीर चाहीँ यतापटि बन्दुकले जग्गा किन्नेहरु बस्छन् उतापटि गुलेलीले जग्गा किन्नेहरु बस्छन् अनि त्यो तल्लो भाग देखिन्छ नि दाइ त्यो चाहीँ गाइघाट बजार हो त्यहाँ भाउमा तलमाथि होला दाई तर व्यापारीको दाउमा तलमाथि छैन सबैको एउटै दाउ छ कमाउने अनि त्यो खोला छ नि दाइ त्यो त्रियुगा खोला हो यहाँ यसैकोे राज चल्छ नगरपालिका, क्याम्पस, अस्पताल, विद्यालय सबै यसैको हो दाइ हाम्रो त केही छैन देशले किनारा लगाएका हामी यस्कै किनारामा बस्छाँै अनि यतापटिको गाउँ छ नि दाइ त्यो दशवर्षे जनयुद्धमा मास्तिरबाट झरेक...

गोठकृष्ण ठकुरी हामी त वर्षाभरी ओछ्यानमा पानी परेका मान्छे हिउँदभरी जाडोमा कुना सरेका मान्छे गर्मिभरी आगनमा हावा भरेका मान्छे हामीसँग मात्र दुइ थोक छ । एउटा भोट छ अर्को नागरिकता छ जस्लाई आफु भिजेर जोगाएका छाँै आफु चिसिएर तताएका छाँै कहिले काहीँ मान्छे खोज्दै आउने मान्छेहरुलाई देखाउनको लागि हामी त मलाई म नचाहिने मान्छे ऊ लाई ऊ नचाहिने मान्छे तर मलाई ऊ चाहिने मान्छे उलाई म चाहिने मान्छे हामीसँग अरु पनि छ जस्तो कि हजुरले थमाइदिनु भएको तमासुक हजुरको आदेशमा गोली थापी दिने छाती हजुरको भाषणमा ताली बजाइदिने हात हजुरको झुट पत्याइदिने हिम्मत हामीलाई थाह छ हजुर हामीले भोट हालेर परिवर्तन हुँदैन हजुरको सबै कुरा झुट हो यसो कहिले कहीँ चुनाब कै नाममा भए पनि मुख फेर्न पाईन्छ भनेर पत्याइदिएका हाँै । हामी आफैले उकास्...

एई ! छिटो उठ । गोपालले केटी भगायो रे । सबै जना तँलाई खोजी रा’छन् । आमाले कोठाको ढोका ढ्याकढ्याक पार्दै कराउनु भयो । मुलाले, लान्छु त भन्थ्यो तर मिति भनेको थिएन । आज पो लगेछ । आँखा मिच्दै उठँे, लागेँ गोपालेको घरतिर । सानो तिनो विवाह जत्तिकै मान्छे भेला भइसकेका रहेछन् । मलाई देख्ने वित्तिकै चारैतिरबाट फात्तफुत्त प्रश्नहरु आउन थाल्यो । कहिलेदेखि थियो ? कता लग्यो ? त्यत्तिकैमा गोपालेको आमाले नजिक आइन् र कराइन् ‘तैँले पहिले नै भन्दिएको भए म रोक्थेँ’ । कुटुला झैँ गरिन् । मलाई पहिले नै थाहा छ भन्ने थाहा पाउने उनले पहिले सोधेकी थिइनन् । सोधेकी भए सायद भनिदिने थिँए । आज सबैले थाहा पाइसकेपछि पहिले थाहा पाउने मलाई केर्दै थिए । गोपाल मेरो कन्धनी लाउने बेला देखिकै साथी हो । होइन, होइन सिङ्गल कट्टु लाउने बेला देखिको हो ।  हामीसँगै हुर्कियौँ । त्यस्तै  हामीसँगै हुर्किदै गएको थियो हाम्रो गाउँ र ह...

पूर्णपुष्टि, पुस ११ । वालवालिकाको चौतर्फी ज्ञानको विकासमा टेवा पर्याउन वालसाहित्यलाई अगाडी बढाउनु पर्ने भन्दै उदयपुरमा बालकथा लेखन तालिम भएको छ । जाल्पा एकिकृत विकास समाज उदयपुरको आयोजना तथा वल्र्डभिजन इन्टरनेशनल नेपाल, फिल्ड कार्यालय विराटनगरको सहयोगमा पढाई शिविर सहजकर्ता र अभिभावकहरुलाई तालिम दिइएको हो । ताप्ली गाउँपालिकाको सहकार्य रहेको तालिममा कथा लेखन, वाचन, पठन र शैक्षिक सामग्री निर्माणसमेत सिकाइएको थियो । वालकथामा वालवालिकाका विशेष रुची हुने र बाल साहित्यले नै वालमनोविज्ञान अनुरुप चौतर्फी ज्ञान र चेतना जगाउने भएकाले यस्तो तालिमको आयोजना गरिएको वल्र्डभिजनका  शिक्षा कार्यान्वयन संयोजक अजयकुमार साहले बताउनुभयो । चारदिने तालिम पौष १० गते सम्पन्न भयो । तालिममा नेपालमा सबैभन्दा बढि बाल कथा लेख्ने युवा साहित्यकार यशु श्रेष्ठले प्रशिक्षण दिएका थिए । श्रेष्ठले सवासय बढि बालकथाका ...

कात्तिक २४ गते ।  नेपालमा पहिलो पटक पाटे बाघ सम्बन्धि नेपाली भाषामा पुस्तक प्रकाशन भएको छ । नेपाली पाठकहरूले आफ्नै भाषामा नेपाल, भारत, भुटान र बंगलादेशमा पाईने दुर्लभ पाटेबाघ सम्बन्धि अध्ययन गर्न पाउने भएको हो । चरा विशषेज्ञको रुपमा चिनिएका हेमसागर बरालद्वारा लिखित ‘पाटेबाघ’ पुस्तक काठमाडौँमा आइतबार लोकार्पण गरिएको छ । जुलोजिकल सोसाइटी अफ लण्डनका नेपाल प्रतिनिधिसमेत रहेका बरालले आफूले चितवनमा पथ प्रदर्शक हुँदादेखि चरामा विद्यावारिधी गर्दासम्म र त्यसपछिका विभिन्न अनुभवहरू सङ्गालेर पुस्तक तयार पारेको बरालले बताए । ‘सय वर्षअघि संसारमा भएका बाघहरूको सङ्ख्याको अहिले १० प्रतिशत मात्रै बाँकी छ ।’ बरालले भने, ‘यो पुस्तकले बाघका बारेमा थप पुस्तकहरू प्रकाशन गर्ने शोधकर्ताहरूलाई प्ररेणा दिनेछ ।’ हिमाली प्रकृतिद्वारा प्रकाशित १ सय ३० पृष्ठको पुस्तकमा फोटोग्राफरहरू सागर गिरि र प्रद्योत राणाले ...

उदयपुर, असोज १५ गते । कर्मचारी मिलन केन्द्र उदयपुरले नेपाल पर्यटन भ्रमण बर्ष २०२० लाई लक्षित गरी प्रकाशन गरेको मिलन स्मारिका आज लोकार्पण भएको छ । केन्द्रको आफ्नै हलमा विशेष कार्यक्रमको आयोजना गरी स्मारिकाको विमोचन गरिएको हो । कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि, विशेष अतिथिहरुले एकसाथ स्मारिकाको लोकार्पण गरेका थिए । प्रमुख अतिथि जिल्ला न्यायाधिश मनोज केसी, विशेष अतिथिहरु धनुषाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रदिपराज कँडेल, नेपाली सेनाको १८ नंं बाहिनी भुल्केका बाहिनीपति सहायक रथी कृष्णप्रसाद सापकोटा, प्रजिअ ध्रुबबहादुर खड्का लगायतले संयुक्तरुपमा स्मारिकाको लोकार्पण गरेका थिए । जिल्लाका ८ वटै स्थानीय तहका पर्यटकिय क्षेत्रलाई समेटेर प्रकाशन गरिएको स्मारिका एक सिर्जनशिल र महत्वपूर्ण रहेको बताइएको छ । मिलन केन्द्रका अध्यक्ष हिरा न्यौपानका अनुसार स्मारिकाको पहिलो भागमा सरकारले पर्यटकिय क्षेत्रकोरुपमा अघि ब...

भदौ २३ गते ।  घाईते योद्धा प्रतिष्ठानले दशवर्षे जनयुद्धका काल खण्डको गतिविधिलाई समेटेर ‘नमेटिने घाउ’ कथा सार्वजनिक भएको छ । जनयुद्धको दौरानमा घाइते भएका र अंगभंग भएका योद्धाहरुको सङ्घर्षको कथा समेटिएको पुस्तक सार्वजनिक भएको हो । घाइते योद्धा प्रतिष्ठानद्वारा प्रकाशित र राजेन्द्र किराँतीद्वारा सम्पादित पुस्तकमा जनयुद्धका ३५ जना योद्धाहरुका सङ्घर्षका गांथा समाविष्ट गरिएको प्रतिष्ठानका अध्यक्ष विजय साङपाङ्ले वताए ।  कुल २ सय ७० पृष्ठ रहेको पुस्तकको नेकपा नेता एवम् लेखक लेखनाथ न्यौपानेले चिरफार गरेका थिए ।...

भदौ २१ गते ।  मदन–शीला स्रष्टा सम्मानबाट राष्ट्र कवि माधवप्रसाद घिमिरेलाई सम्मानित गरिने भएको छ । मदन–शीला प्रतिष्ठानले एक लाख रुपैयाँ बराबर राशिको सम्मान राष्ट्रकवि घिमिरेलाई प्रदान गर्ने निर्णय गर्ने भएको हो । यसै क्रममा नेपाली साहित्य सम्मेलन दार्जिलिङबाट प्रकाशन हुने दियालो साहित्यिक पत्रिका र काठमाडौंबाट प्रकाशित हुने उन्नयन त्रैमासिकलाई पनि मदन–शील साहित्यिक पत्रकारिता सम्मान गर्ने निर्णय गरेको प्रतिष्ठानले जनाएको छ । यस जनही ५० हजार रुपैयाँ राशिको मदन–शिला साहित्य पत्रकारीता सम्मान उक्र पत्रिकाहरुलाई सम्मानीत गर्ने प्रतिष्ठानले जनाएको छ ।...

भदौ १ गते ।  यस वर्षको जगदम्बाश्री पुरस्कार साहित्यकार बैरागी काइँलालाई दिने भएको छ भने मदन पुरस्कार रणहार उपन्यासका लागि योगेश राजलाई दिने निर्णय गरेको हो । मदन पुरस्कार गुठीकोे साधारणसभाले योगेशलाई मदन पुरस्कार दिने निर्णय गरेको थियो । काइँला तेस्रो आयाम साहित्यिक अभियानका प्रारम्भकर्ता मध्येका कवि हुन् । अघिल्लो वर्ष २ लाख रुपैया रहेको पुरस्कार गुठीले अहिले बढाएर ४/४ लाख रुपैयाँ बनाएको छ । पुरस्कार असोज १२ गते वितरण गरिनेछ । गुठीले यस अघि मदन पुरस्कारका लागि उत्कृष्ट ७ पुस्तकको नाम सार्वजनिक गरेको थियो ।...